Có một khoảng cách quen thuộc giữa điểm số và khả năng dùng. Nó không phải dấu hiệu kỳ thi vô dụng, mà là hệ quả tự nhiên của việc kỳ thi chỉ đo được vài mặt của một năng lực rộng.
- Kỳ thi đo một lát cắt, không đo toàn bộ năng lực
- Ba khoảng cách: kỹ năng bị bỏ · bối cảnh · tốc độ phản xạ
- Ôn thi tối ưu theo thứ được chấm, nên phần không chấm bị bỏ
- Thu hẹp bằng cách dùng thật, không bằng cách thi thêm
Ba khoảng cách phổ biến
Ba thứ này giải thích gần hết các trường hợp điểm cao mà dùng chưa được.
Vì sao ôn thi tạo ra khoảng cách này
Ôn thi là tối ưu hoá theo tiêu chí chấm, và đó là việc hợp lý khi mục tiêu là qua kỳ thi. Nhưng tối ưu theo một tiêu chí luôn kéo theo việc bỏ những thứ ngoài tiêu chí. Nếu kỳ thi không chấm nói thì người ôn thi hiệu quả nhất chính là người bỏ luyện nói nhiều nhất.
Thu hẹp bằng cách dùng thật
Không thi thêm, vì thi thêm chỉ đo lại cùng lát cắt. Cách hiệu quả là đặt cho mình một nhiệm vụ thật mỗi tuần: đọc một tài liệu ngành mình, viết một email, nói năm phút về công việc. Vài tháng làm vậy thì khoảng cách thu hẹp rõ mà điểm số không cần đổi.
Sai lầm thường gặp
- Thi lại để chứng minh năng lực thật, trong khi vấn đề nằm ngoài phạm vi kỳ thi
- Coi điểm chứng chỉ là thước đo duy nhất rồi bất ngờ khi vào việc thật
- Bỏ luyện kỹ năng mà kỳ thi không chấm, dù công việc thì có kiểm
Câu hỏi thường gặp
Vậy chứng chỉ có vô nghĩa không?
Không, nó làm tốt việc của nó là chứng minh một mức năng lực nhất định cho bên thứ ba. Vấn đề chỉ phát sinh khi ta coi nó là thước đo đầy đủ cho mọi mặt.
Làm sao biết mình đang có khoảng cách này?
Thử một nhiệm vụ thật thuộc lĩnh vực bạn cần: đọc tài liệu ngành, viết email công việc, nói về chuyên môn. Nếu chật vật rõ rệt so với điểm số thì khoảng cách đang tồn tại.
Nên ôn thi hay luyện dùng thật trước?
Tuỳ hạn. Nếu sắp thi thì ôn thi, nhưng chừa mỗi tuần một buổi cho việc dùng thật để phần đó không tụt. Sau kỳ thi thì đảo ngược tỷ lệ.
Người không thi bao giờ có khoảng cách này không?
Có, theo chiều ngược lại: dùng được nhưng làm bài kém vì không quen dạng đề. Đây là lý do nên làm một đề thử trước khi đăng ký thi thật.